De tips van je online apotheker tegen de eikenprocessierups

Het probleem lijkt ieder jaar vroeger en vroeger te beginnen en steeds erger te worden: de eikenprocessierups. De processierups gedijt enorm goed in de warmte en komt, mede door de steeds warmere lentes en zomers, de laatste jaren ook steeds vaker voor in onze contreien. Maar wat is een eikenprocessierups eigenlijk? Waarom zijn ze zo gevaarlijk? En wat moet je doen als je ermee in aanraking komt?

Wat is een eikenprocessierups?

De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder, de Thaumetopoea processionea of eikenprocessievlinder, die op het einde van de zomer eitjes legt in de toppen van eikenbomen. Van half april tot begin mei komen de rupsen uit de eitjes. De jonge rupsen zijn oranjekleurig en hebben lange haren die nog geen irritatie veroorzaken. Na een drietal vervellingen worden ze grijs met een donkere band op de rug en ontstaan de eerste brandharen. Dat gebeurt van half mei tot juni. In juli verpoppen de rupsen zich en in augustus ontpoppen ze zich tot vlinders die op hun beurt weer eitjes leggen.

Eikenprocessierupsen leven in groepen bijeen en maken grote nesten op de stammen of dikkere takken van eiken: een dicht spinsel van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen. Ze voeden zich ’s nachts en verplaatsen zich in lange rijen (vandaar “processie”) naar hun voedsel, de eikenbladeren. Ze kunnen een hele boom kaalvreten.

Waarom zijn processierupsen zo gevaarlijk?

De brandharen op de rug van de rupsen lopen uit op een punt en hebben weerhaakjes. Ze komen gemakkelijk los bij aanraking of worden meegevoerd door de wind. De haartjes zijn slechts 0,2 tot 0,3 millimeter lang, maar elke rups heeft er honderdduizenden tot een miljoen van.

Door hun speciale vorm blijven de haartjes gemakkelijk in menselijke weefsels hangen en kunnen ze de huid, de ogen en de luchtwegen binnendringen, waar ze huiduitslag (urticariële reactie of netelroos), zwellingen, rode ogen en jeuk veroorzaken door het vrijkomen van histamine (een stof die normaal vrijkomt bij allergische reacties).

De brandharen blijven ook na het vertrek van de rupsen achter in de nesten en kunnen zeer lang actief blijven, zelfs na de dood van de rupsen. Ook dieren, met name honden, kunnen last hebben van de brandharen van de rups.

Wat kan je doen bij irritatie door de brandharen van processierups?

De meeste symptomen zijn erg vervelend, maar kunnen gelukkig symptomatisch behandeld worden. Als je last krijgt van braken, duizeligheid en koorts, dan is het verstandig om naar het ziekenhuis te gaan. Iemand die vaker met eikenprocessierupsen in aanraking komt, krijgt steeds hevigere klachten. In ernstige gevallen kan zelfs een levensbedreigende anafylactische shock optreden. De eerste hulp bij contact met de eikenprocessierups hangt af van het type contact en de ernst van de symptomen.

  • Bij algemene symptomen:
    • Personen die naast lokale symptomen ook algemene symptomen vertonen, zoals malaise, duizeligheid of braken, worden best doorverwezen naar het ziekenhuis.
  • Bij huidcontact:
    • Trek al je kleren uit, was ze zo warm mogelijk en laat ze drogen in de droogkast.
    • Was je huid en je haar uitgebreid met water en zeep.
    • Strip eventueel je huid met plakband om vastzittende brandharen te verwijderen.
    • Borstel je haren goed uit.
    • Bij hevige jeuk kunnen antihistaminica verlichting brengen. Raadpleeg een arts bij ernstige huiduitslag.
  • Bij contact met de ogen:
    • Je ogen moeten gespoeld worden, bij voorkeur door een oogarts, die eventueel eerst een lokaal verdovend middel aanbrengt.
    • Na het spoelen moeten je ogen zorgvuldig onderzocht worden op de aanwezigheid van achtergebleven brandharen.
    • Brandharen die diep in het oogweefsel zijn doorgedrongen, moeten chirurgisch verwijderd worden.
  • Bij contact met de luchtwegen:
    • De symptomen moeten geëvalueerd worden door een arts, die een symptomatische behandeling zal voorschrijven. Die behandeling kan bestaan uit antihistaminica en/of corticoïden en aerosols of inhalatoren.
  • Bij inname in het spijsverteringsstelsel:
    • Je kan de ingenomen hoeveelheid verdunnen door het drinken van een groot glas water. Het verwijderen van de brandharen uit de mond lukt soms door voorzichtig te schrapen met een spatel of een gaasje of door je mond strippen met plakband.
    • Vaak is een endoscopisch onderzoek onder algemene verdoving nodig voor het verwijderen van brandharen die diep doorgedrongen zijn in de mond, de keelholte of de slokdarm.

Hoe kan je contact met de processierups vermijden?

Als je in een besmet gebied woont, kan je jezelf het best beschermen door het dragen van beschermende kledij met lange mouwen en lange broekspijpen (en eventueel rubberen handschoenen en laarzen en een stofmasker en -bril). De brandharen worden ook gemakkelijk verspreid door de wind, daarom is het belangrijk om enkele voorzorgsmaatregelen te nemen:

  • Laat van mei tot september je was niet buiten drogen.
  • Was zelfgekweekte groenten uit de tuin zorgvuldig.
  • Besproei enkele dagen voor het maaien van je gazon het gras met water, zodat de brandharen diep in de grond kunnen doordringen.
  • Laat kinderen niet buiten spelen in de buurt van een aangetaste boom. Op grotere afstand kan je ze beschermen met lange mouwen, lange broekspijpen, een pet en eventueel een zonnebril.

Probeer ook in geen geval de processierupsen zelf te bestrijden. Door onvoorzichtig gebruik van insecticiden of het wegspuiten met een hogedrukreiniger veroorzaak je meer problemen dan dat je er oplost. De irriterende haren kunnen nog jaren na de dood van de rups actief blijven, dus als ze bij de bestrijding in de omgeving terechtkomen, dan kunnen ze nog jarenlang voor overlast zorgen.

Laat de bestrijding over aan gespecialiseerde diensten (bijvoorbeeld de brandweer). De meest doeltreffende methode bestaat uit het wegbranden of opzuigen van de rupsen en hun nesten en het liefst zo vroeg mogelijk in het seizoen wanneer de brandharen nog niet ontwikkeld zijn.

Bron: Belgisch Antigifcentrum